2009/07/21

Trabajo y tortura

Egun hauetan, oporretan, lana oroitu ahal dugu. Bai "lana" hitza, bai "trabajo" latinetik datoz, gaur "trepalium" hitz latinoaren aldaketa fonetikoa azalduko dut, izan ere, hortik bait dator "trabajo", p herzkaria ozentzen bait da b bihurtuz ( beste adibide bat da "cuba", "cupatik" datorrena). Eta li hizki taldea normalean j bat izatera pasako da, ( adibidez, filium= hijo eta alium =ajo hitzetan hori bera gertatu da.). Beraz, tachan!!!, trebajo edo trabajo hitza sortu da. Baina zer esan nahi zuen trepaliumek?
Hay muchas palabras para decir trabajo en latín, y han dejado su huella en castellano y en euskera, se me vienen a la cabeza "opus", y "labor", pero otro día hablaremos de ellas, por cierto, del latín también viene "lan", pero en latín "lana" no significa trabajo estrictamente, sino lana, digamos que se trata de un paso por metonimia, una parte del trabajo (cardar o trabajar la lana) ha llegado a convertirse en el nombre de todo el trabajo en sí.
Trepalium hitza interneten bilatzean nire zerak izan ditut. Horrela, l bakarrarrrekin, talde heavy bat topatu nuen, bi l zuen hitza ( trepallium) torturarako tresna zen, nire hiztegietan ez datoz ez bata ez bestea. Argudio fonetikoekin, nik esango nuke trepalium izan behar dela, l bakarrarekin.
Por cierto, lo contrario a la penosa tortura que supone el trabajo, se llame como se llame, era, en Roma, el ocio ( otium), ¿qué sería el negotium?

2009/07/07

Una nueva amiga. Araceli


Me puer Hebraeus, divos Deus ipse gubernans,

Cedere sede jubet tristemque redire sub Orcum

Aris ergo dehinc tacitus abscedite nostris.


Araceli izena Ara Caeli("Altar del Cielo" edo "Zeruaren Aldarea") hitz taldetik sortu zen. Augusto enperadorea Aracaeli elizaren sorrera azaltzen duen alegiaren protagonista dugu.
El verano es época de viajes, turismo y de hacer buenos amigos, una nueva amiga, Araceli, me ha puesto en la pista de una iglesia austera y no muy conocida que se haya en Roma. Al parecer, el emperador Augusto quería conocer quién sería su sucesor y se llegó a Delfos, donde el famoso oráculo de las profecías, pero el oráculo calló. ¿Cuál fue la explicación de la pitia a ese silencio?Las palabras en latín sobre este texto. ¿Quién se atreve a traducirlas?
Latinezko testu horretan azaltzen da zergatik sibilak ez zuen erantzunik izan Augustorentzat:"Ume judutarrak,eta bera ere jainko boteretsuak, agintzen dit egoitza utzi eta infernura joateko, beraz, hemendik aurrera, abiatu zaitezte isilpean gure aldareetatik"
Alegiaren beste aldaerak esaten du enperadoreak amabirjinaren agerpen bat ikusi zuela.


2009/07/06

Uda dela eta. Estibaliz


Aestas hitza inoiz irakasten ez dudan hitz bat da, filius, pater, civis, femina, homo,...irakasten ditudan bitartean, aestas("uda") eta ver ("udaberri") ez ditut ikasten, zergatik? auskalo?. Ikasle gehienek,aestas ("uda"), aestivo ("uda pasatu"), aestivus ("estival, udakoa, udatiarra") ikasten ez dituzten bitartean, zenbaitetan galdetuko dute zertarako ikasi latina, edo euskara latinetik ote datorren, eta hona hemen euskarazko hitz bat, latinetik sortu dena: Aestivalis= Estibaliz. Izen hau daukaten neskak oso udazaleak izan behar omen, eta sorte pizka batekin pentsa dezakete latinak, gutxienez, izen eder bat edukitzeko balio izan diela.